Valâ Du Neva: Valâ da Ligü(r)ia

A vâ du Neva (ascì Valâ du Neva, Val Neva in italian) a l'è ina vâ ch'a se tröva inte l'entrutèra d'Arbenga, spartìa fra e pruvinse de Savuna (Lìgüria) e de Cuni (Piemunte), traversâ dau scciümme Néva e dai sò afluénti.

AR
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese, inta varietài d'Èrli
Valâ du Néva
Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna
A vâ du Neva vista dau castê de Süccarê
Divisione 1Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna Liguria
Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna Piemonte
Divisione 2Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna Sann-a
Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna Cuneo
Divisione 3Garesce, Èrli, Castreveju, Süccarê, Cixan, Arbenga
StâtiItàlia Itàlia
Comunitæ montagnìnn-aCumunitài Muntana Ingàuna (1973-2008)
SciùmmeNéva
Cartògrafîa
Màppa da Vàlle
Màppa da Vàlle
8°06′39.24″E / 44.1291°N 8.1109°E44.1291; 8.1109

Geugrafìa e murfulugìa

Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
E bàsse valàe du Néva e du Pennavaire

L'urigine geulogica da valâ a seréa da rintracià intu periudu Mesuzôicu, cu-u terén ch'u g'ha in urigine de quârsu e e ròcche da 'n prufîlu elevâu, cun furme turtûse. Fan ecesiun in arcüni tràtti prée ciü veje, in generàle scistûse permu-carbunifére, dund'u se tröva u terén ciü mòllu e e zône de depresciun.

Fan parte da vâ i teritòri di cumün de Garesce (CN), pe'e frasiùi de Cîxöa e de Vôte, Èrli, Castreveju, Süccarê, Cixan e Arbenga (SV), dund'u scciümme u cunfluìsce inte l'Aròscia furmandu a Sénta.

Partindu dae sò funti u Neva u l'ha urigine dau munte Galé (1708 m), surcandu ina vâ da l'estensciun da setentriùn versu mezzudì, da punénte a levànte. U spartiàiva ducca in ta primma parte u nu curispunde cu'i cunfìn aministratìvi, in quantu u se esténde versu levante cu'u Munte Penìn (1270 m) e a Còlla de San Benardu (1003 m), ancù in teritòiu garescìn. A displuviâle a rìva fin a estendise versu u Bric du Scciavu (1171 m) e U Cianea (1226 m). Da-a culétta sutt'a st'ürtimu u cürva versu meridiun u cunfìn cu'a vâ du Tànaru in favû da Burgna, deseparâ dau Schenassu (1085 m) e, pöi, dau frangénte cumpòstu dau Munte Lìn (1102 m) e daa Còlla du Scravajun (814 m), passàndu da u teritòiu d'Èrli a chêi in ta cumüna de Castreveju. L'è da l'âtru versante de sta còlla lì che a Burgna a l'ha e sò funti.

U sêgue poi ch'a displuviâle a cürva versu a Ròcca Barbena (1141 m) e Gìru de Löa (706 m), tajandu versu meridiùn cu'u Munte Vardiöa (737 m), fin a zunze, in sìmma a Verserxe, aa Ròcca di Cian di Prai (827 m). A levànte, ducca, u se tröva u basìn da Varatèlla, deseparàu ancù dai scìti surva aa Rocca Grande (tòstu 720 m) e aa Rocca Russa, fin a rivà au Pözzu Grànde (813 m) e au Pìssu Cerésa (714 m), versu Cixàn. L'è poi au sò levante ch'a vâ a cunfina cun chélla du Pennavaire, gràssie aa custera ch'a se destàcca dau Galé e a fa da spartiàiva, dund'u se presenta L'Arpe (1056 m), u Pözzu Munfarcun (488 m) e u Munte Aréna (536 m). Stu frangénte chi u termina numma aa cunfluensa di dui riài, in lucalitài Martinettu, fra Cixan e Süccarê.

Munti

Mùnte Âtéssa Cûrdinàe Futugrafìa
Mùnte Galé 1708 m 44°09′21.96″N 8°00′55.44″E / 44.1561°N 8.0154°E44.1561; 8.0154 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Munte Penìn 1270 m 44°10′06.44″N 8°01′33.52″E / 44.168457°N 8.025979°E44.168457; 8.025979
Munte Cianea 1226 m 44°11′12.8″N 8°04′23.15″E / 44.186888°N 8.073098°E44.186888; 8.073098 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Briccu du Scciavu 1171 m 44°11′07.03″N 8°03′40.23″E / 44.185286°N 8.061176°E44.185286; 8.061176 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Ròcca Barbéna,

dìccia ascì A Ròcca

1141 m 44°09′25.79″N 8°07′53.41″E / 44.157163°N 8.131503°E44.157163; 8.131503 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Munte Lin 1102 m 44°10′02.14″N 8°06′46.77″E / 44.16726°N 8.112991°E44.16726; 8.112991 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
L'Arpe 1056 m 44°07′31″N 8°05′14.61″E / 44.125278°N 8.087391°E44.125278; 8.087391 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
L'Arpe de Punente 1035 m 44°07′49.98″N 8°04′26.92″E / 44.130549°N 8.074145°E44.130549; 8.074145 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Ròcca Cüràira o

Ròcca du Ciàn de Prài

827 m 44°07′40.73″N 8°08′28.37″E / 44.127982°N 8.141212°E44.127982; 8.141212 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Pözzu Grànde 813 m 44°06′36.38″N 8°09′32.59″E / 44.110105°N 8.159053°E44.110105; 8.159053 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Mùnte Vardiöa 737 m 44°08′31.02″N 8°08′01.44″E / 44.14195°N 8.133732°E44.14195; 8.133732
Pìssu Cerésa 714 m 44°06′04.93″N 8°09′00.8″E / 44.101369°N 8.150224°E44.101369; 8.150224 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 

Còlle e pàsci

E còlle e i pàsci scituài in sci cunfìn da vâ i sùn:

Mùnte Artéssa Curdinàe Futugrafìa
Còlla de San Benardu 957 m 44°10′38.27″N 8°02′50.56″E / 44.177297°N 8.047379°E44.177297; 8.047379 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Còlla du Scravajùn 814 m 44°09′34.34″N 8°07′13.26″E / 44.15954°N 8.12035°E44.15954; 8.12035 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
U Gìru de Löa 706 m 44°08′48.41″N 8°07′59.09″E / 44.14678°N 8.13308°E44.14678; 8.13308 Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
Còlla de Barestìn 660 m 44°07′01.7″N 8°08′36.74″E / 44.11714°N 8.14354°E44.11714; 8.14354

Stòia

Valâ Du Neva: Geugrafìa e murfulugìa, Stòia, Flòra e Fàuna 
I Bàsci, Èrli, punte ruman in sciu turente Neva

Antighe e testimunianse da presènsa ümàna inte sta zôna lì, zà a partì dau tardu Pleistucén-inissiu Ulucén, difatti chi se seréan stansiai grüppi de òmmi de Neanderthal, cumme testimuniàu dae resénti scuèrte de l'Arma Veiràna, in Èrli.

Sutta ai Rumài, invece, nu restan trasse evidènti de insediamènti, püe se ghe sun pröve de culunisasiùn, cumme testimuniàu daa Necropuli d'Èrli, inta lucalitài de Cascina D'Aju, cumün de Castreveju.

Chi sun stàe ritruvàe arcüne tumbe risalènti au I seculu d.C., cun arnêxi de metàllu, seràmica e veddru.

E tumbe, rinvegnüe dai abitanti e i cuntadin da frasiun, sun stàe poi stüdiàe dau prufesù Franco Amoretti de Imperia. Sti stüddi lì l'han permessu de catalugâ in tutale de növe sepurtüe, cuntenenti ascì de munête rumae, datàe a l'etài clâudia.

Impurtante poi inti seculi sucescìvi cumme via de cumünicasiùn fra u Piemunte e a Lìgüria, a cuscì diccia via da sâ, survatüttu intu periudu medievale, cun u ridimensciunaméntu du puê in sciu mâ da sitài de Arbenga.

Düante st'epuca lì, difatti, u ven fundàu u burgu de Castreveju, feudu di marchexi de Clavesana, sutta a l'antigu numme de Coedano.

Propiu pe l'impurtansa de stu feudu a valle a l'éra ciamâ Vallis Cohedani.

A partì dau XIV seculu, però u cuménsa a pèrde impurtansa, pé a fundasiun, li vixin, du feudu de Süccarê, ch'u divènta u növu séntru du marchesau e u sciôrbe ascì i pusedimènti de stu burgu li.

Cu-u matrimôniu fra Enricu Du Carettu (ràmmu finalese) e Caterina Clavesana, fija du marchese, a rexidénsa di Del Carretto a divegne Castreveju, ma difatti u ròllu de capitâle u passa a Süccarê (1326-1335).

Da st'uniun li, i nascen trei fiji: Lazarìn, Carlu e Zanne. U segundu di trei serà poi u capustipite du növu rammu da famija süccarelese, a partì dau 1397.

Persunaggiu de riliêvu nasciüu intu periudu du Marchesàu a l'è Ilaria Du Carettu, spuzâ dau scignû de Lücca, Paulu Giuingi, inte l'annu 1403. A so figüra a ven ascì ricurdâ da 'n impurtante mumentu füneràiu, scurpìu da Jacupu da Quèrcia.

Segue in periudu de espansciun ecunomica e terituriàle, ma ascì de forti cunflitti, survatüttu fra Zena e i Savoia, pe i dumini in sci teritòri de cunfin. Fra u 1625 e u 1631, particularmente interesante, scicumme che l'ànnu prìmma Utaviu du Carettu l'axêva decisu de vènde pàrte du feudu ai zenexi. I scuntri i se cunclüdden sulamènte intu 1631, ànnu du tratàu de Cherascu, ch'u sancisce a definitiva fìn du marchesàu, anéssu a a Repübbrica de Zena dùi ànni dòppu.

I paixi da valâ venan furtemente cuinvolti ascì inte vicende napuleoniche, tantu che a Còlla de San Benardu e u Scravaiùn l'éran cunsciderài cumme punti strategici. St'ürtima pusisiun chi se demustra impurtantiscima cu-u scoppu de agirà e difese piemuntexi, culucàe ciü a valle.

U generâle Massena, Divixunàriu, s'éra distìntu inte l'uperasiun che daa Rocca Barbena a prevedeva l'ataccu versu Bardenéi. Inte stu moddu lì se druvivan e pòrte pe l'ataccu versu a Còlla du Merögnu.

Flòra e Fàuna

Üna de specie de bestie ciü difüse du teritòriu da vàlle e de zòne d'in gìru u l'è u gàmberu de scciümme (Potambius Astacus), mentre fra i uxelli ben presenti sun e rundini. Storica a vicènda de 'na scignura di Berriöi, in Èrli, ch'a s'è truvâ in ca' u nîu de ste rundini, apesu au fiu da lüxe. A ste li se azunzen pernìxi e farchi pelegrìn, assemme a âtre specie ciü picìne. Inti boschi se trövan daini, craviöi, lêvri, lùvi e cinghiàli.

Poi ghe sun ascì i èrbui, cumme u nespuru, fra e âtre ciànte, presempiu e uramài rare Gensiana ligüstica o a Campanula sabàssia

Nòtte

Âtri prugetti

Tags:

Valâ Du Neva Geugrafìa e murfulugìaValâ Du Neva StòiaValâ Du Neva Flòra e FàunaValâ Du Neva NòtteValâ Du Neva Âtri prugettiValâ Du NevaLiguriaPiemonteProvinsa de CuneoProvinsa de Sann-aTurénte Nêva

🔥 Trending searches on Wiki Lìgure:

Provinsa de BèrgamoRutherfordioOdisseaNovembreLuscemburgo199214 marsoTheodore Roosevelt360 a.C.Frédéric Chopin635Cambridge1124Isoe SalomonPolenaStati de l'America do SudBerlinGiottoEsteticaBolognaBunifazzinLengoa zeneizeMartin LuteroTabarchinCadmioTecnologiaFungiMelbourne14 zenâDresdaËse umanStâti do móndoMarco PoloMichael JacksonDialettu aghjaccinu321TaxonomïaIslandaHonoluluLengua polacca144915 marsoSegonda Guæra MondiâGalles1619Nikita ChrosciòffA floa du diòvu BarletéinPê I de RusciaSciùmme San LoénsoClarinettoInternational Standard Name IdentifierPitagoraRepubbrica Federâ de GermaniaFormaldeide16951795GöteborgReggio CalabbriaPatto de VarsaviaMonsaMississippiLûnäio GregorianMätesdìHawaii🡆 More