Plantilya:Unsourced

Mapa sa kalibotan nga nagapakita sa Asya.
Asya nga kuha sa satelayt
Mapang politikal sa Asya

Ang Asya mao ang kinadak-an ug kinadaghanag tawo nga kanaypan. Sakop sa Asya ang 8.6% sa tibuok kalibotan apil ang kadagatan (o 29.4% sa yutanhong arya). Mga 60% sa mga tawo sa kalibotan nanimuyo sa Asya, (ang kalumulupyoan labaw pa sa 4 ka bilyon). Ang Asya tradisyonal nga gigamit alang sa bahin sa superkontinenteng Aprika-Eurasya nga anaa mahimutang sa sidlakan sa Kanal sa Suez, sidlakan sa Kabungtorang Ural, ug habagatan sa Kabungtorang Caucasus, Dagat Caspian ug sa Dagat Itom. Mga 2% sa populasyon nanimuyo sa amihanan ug interyor nga bahin (sama sa Siberia, Mongolia, Kazakhstan, Xinjiang, Tibet, Qinghai, Uzbekistan ug Turkmenistan); ang laing 98% anaa nanimuyo sa habagatan ug sidlakang bahin sa Asya.

Etimolohiya

Ang pulong nga Asia gikan sa Karaang Pinulongang Griyego nga "Ασία", unang gigamit ni Herodotus (mga 440 BK) alang sa Anatolia o, sa paghulagway sa mga Gubat Persiyano, sa Imperyong Persiyano, aron malahi sa Gresya ug Ehipto. Si Herodotus mikomento nga nahibulong siya nganong tulo ka pangalan sa babaye ang gigamit sa sa paghulagway sa usa lamang ka higanteng kayutaan (land mass) (Europa, Asia, ug Libya, gireper ang Aprika), matud niya kasagaran sa mga Griyego nagtuo nga ang Asia gikan sa asawa ni Prometheus pero ang mga Lydian miingon nga gipanganlan kini gikan kang Asias, anak nga lalaki ni Cotys diin giapod-apod ang ngalan sa tribu sa Sardis.

Mga heyograpikal nga rehiyon

Ang Asya usab mahimong ingnon nga usa ka subrehiyon sa Eurasia. Alang sa dugang subdibisyon ginamit kanang maong termino, tan-awa ang Habagatang Eurasia ug Tunga-tungang Eurasia.

Ang ubang nasod sa Asya milapas sa Asya mismo.

Kining mosunod nga mga rehiyon tradisyonal nga giila:

Habagatang Asya (o Subkontinente sa Indya)

Ang Habagatang Asya gitawag usab nga Subkontinente sa Indya. Kini naglakip ning mosunod:

Habagatang-Kasadpang Asya (o Tunga-tungang Sidlakan, Duol nga Sidlakang Asya o Kasadpang Asya)

Kini matawag usab sa Kasadpanong termino Tunga-tungang Sidlakan (Middle East sa Iningles), nga maoy sagad gamiton sa mga Pilipino, Uropano, ug Amerikano. Ang Tunga-tungang Sidlakan (sa ubang interpretasyon) nagpasabot sa pipila ka nasod sa Amihanang Aprika. Ang Habagatang-Kasadpang Asya mabahin pa gayod ngadto ning mga mosunod:

Habagatang-Sidlakang Asya

Kining maong rehiyon naglakip sa Peninsula sa Malaya, Indotsina ug ang mga pulo sa Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko. Ang mga nasod nga anaa mahimutang niini mao kining mosunod:

Ang nasod sa Malasya gibahin ngadto sa duha tungod sa Habagatang Dagat sa Tsina busa kini may mainland ug may pulo nga mga bading.

Sidlakang Asya

Kining maong arya nagalakip ning mosunod:

Usahay usab ang nasod sa Mongolia ilakip sa Sidlakang Asya.

Tunga-tungang Asya

Walay malukpanon nga konsensus sa paggamit ning maong terminoha. Sagad ang Tunga-tungang Asya naglakip ning mga mosunod:

Ang Tunga-tungang Asya mahinungdanon tungod sa mga internasyonal nga panagbingkil sama sa mga linya sa lana, Nagorno-Karabakh, ug Chechnya, ingon man sa presensiya sa mga sundalo sa Estados Unidos ug Nagkahiusang Gingharian sa Afghanistan.


Ekonomiya

Ekonomiya sa Asya
Sa 2003 gawas kon lain ang nasulat
Populasyon:4.001 bilyon (2002)
GDP (PPP):US$18.077 trillion
GDP (Currency):$8.782 trillion
GDP/capita (PPP):$4,518
GDP/capita (Currency):$2,195
Annual growth of
per capita GDP:
Income of top 10%:
Millionaires:2.0 million (0.05%)
Unemployment
Estimated female
income
Most numbers are from the UNDP from 2002, some numbers exclude certain countries for lack of information.
Plantilya:World economy infobox footer

Mga pundok alang sa rehiyonal nga koordinasyon pang-ekonomiko:

Mga natural nga rekursos

Ang Asya tugob sa petrolyo ug puthaw.

  • taas nga produksiyon sa agrikultura, labaw na sa humay
  • ang ubang mga agrikultural nga produkto mao kining mosunod: trigo ug manok

Paggama og mga produkto

Pinansyal

Ang Asya may tulo ka mga sentro pinansiyal. Kini mao ang Hong Kong, Singapore ug Tokyo.THE BEST ITONG PUNTAHAN

Sayong kasaysayan

 
Mapa sa Asya, 1892.

Densidad sa populasyon

Country / RegionPopulation Density
(/km2)
Area
(km2)
Population
(2002-07-01 est.)
Plantilya:MacauSAR17,68425461,833
Plantilya:SIN6,3896934,452,732
Plantilya:HongKongSAR6,3171,0927,303,334
  Maldives1,070300320,165
Plantilya:BAN1,002144,000133,376,684
  Bahrain987665656,397
  Republic of China (Taiwan)62735,98022,548,009
Plantilya:SKO49198,48048,324,000
  Lebanon35410,4003,677,780
  Japan336377,835126,974,628
  India3293,287,5901,045,845,226
  Sri Lanka29865,61019,576,783
  Israel29020,7706,029,529
  Philippines282300,00084,525,639
  Vietnam246329,56081,098,416
Plantilya:NKO184120,54022,224,195
Plantilya:NEP184140,80025,873,917
  Pakistan184803,940147,663,429
Plantilya:PRC-mainland1349,596,9601,284,303,705
  Thailand121514,00062,354,402
  Indonesia1211,919,440231,328,092
  Kuwait11817,8202,111,561
  Armenia11229,8003,330,099
  Syria93185,18017,155,814
  Azerbaijan9086,6007,798,497
  Turkey86780,58067,308,928
  Cyprus839,250775,927
  Georgia7169,7004,960,951
  Cambodia71181,04012,775,324
  Egypt711,001,45070,712,345
  Qatar6911,437793,341
  Malaysia69329,75022,662,365
  Timor-Leste6315,007952,618
  Myanmar62678,50042,238,224
Plantilya:BRU615,770350,898
  Jordan5892,3005,307,470
  Uzbekistan57447,40025,563,441
  Iraq55437,07224,001,816
  Tajikistan47143,1006,719,567
Plantilya:BHU4547,0002,094,176
  Afghanistan43647,50027,755,77�
  Iran401,648,00066,622,704
  Yemen35527,97018,701,257
  United Arab Emirates3082,8802,445,989
  Laos24236,8005,777,180
  Kyrgyzstan24198,5004,822,166
  Oman13212,4602,713,462
  Saudi Arabia121,960,58223,513,330
  Turkmenistan9.6488,1004,688,963
  Kazakhstan6.22,717,30016,741,519
  Russia3.013,083,10039,129,729
  Mongolia1.71,565,0002,694,432
Total45,711,8483,895,528,341

Relihiyon

Ang kinabag-an sa mga tawo sa kalibotan nga may gipraktis nga relihiyon nagpraktis og relihiyon nga nagsumikad sa Asya.

Ang mga relihiyon nga nagsugod sa Asya ug adunay mayoriya sa iyang mga sumusunod sa Asya mao kining mosunod:

Religions founded in Asia that have the majority of their contemporary adherents in other regions include:

Tan-awa usab

Plantilya:Komons

Mga sumpay sa gawas

#Wikipedia® is a registered trademark of the Wikimedia Foundation, Inc. Wiki (Study in China) is an independent company and has no affiliation with Wikimedia Foundation.
This article uses material from the Wikipedia article Asya, which is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license ("CC BY-SA 3.0"); additional terms may apply. (view authors). Ang sulod magamit ubos sa CC BY-SA 3.0 gawas kon giingong dili. Images, videos and audio are available under their respective licenses.