ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ

‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ: ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਪੁਸਤਕ ਡਾ.

ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਯਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ : ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਕਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਦੇਸ਼ਭਾਰਤ
ਵਿਸ਼ਾਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ
ਸਫ਼ੇ112

ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ

ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਧੀ

ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਇਤਿਹਾਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਲ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੈ ਇਹ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੇ ਤੱਥ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਥ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾਇਆਂ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।’ ਜੇ. ਬਰਕਹਾਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ‘ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਲ ਦਾ ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਕਾਲ ਨੇ ਸੰਭਾਲਣ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।’ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੋਣ ਕਰਨ, ਵਿਆਖਿਆਉਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਸਬੰਧੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਧਾਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਹੈ। ’ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸਮਈ ਸਰੂਪ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ: ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨ

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'(1946)ਛਪਿਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'(1933)ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'(1943) ਲਿਖਿਆ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਾਝੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਗਏ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 1952 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦਾ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ'(1978)ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਆਈ. ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ'(1971) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਬਦੁਲ ਗਫੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਬਾਨ ਦਾ ਅਦਬ ਤੇ ਤਾਰੀਖ' ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 1956 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ’

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ: ਸੰਸਥਾਗਤ ਯਤਨ

ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ‘ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ’ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਡੀਸ਼ਨ 1963 (ਦੂਸਰੀ ਅਡੀਸ਼ਨ 1971) ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ‘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਲਿਖਿਆ, ਤੀਸਰਾ ਭਾਗ ‘ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ’ ਡਾ. ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਵਾਇਆ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਦਾ ‘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ‘ ਛਾਪਿਆ।

ਸਮੁੱਚਾ ਮੁਲਾਂਕਣ: ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ

ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨਵੀਨ ਸਿਧਾਂਤ ਚਿੰਤਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

Tags:

ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਵਾਲੇਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ

🔥 Trending searches on Wiki ਪੰਜਾਬੀ:

ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿਜਾਇੰਟ ਕੌਜ਼ਵੇਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀਲਿਪੀਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ਪੋਲੈਂਡਐਰੀਜ਼ੋਨਾਹੀਰ ਰਾਂਝਾਤੇਲਵਿਕੀਡਾਟਾਨਾਨਕ ਸਿੰਘਸੰਭਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾਪੋਕੀਮੌਨ ਦੇ ਪਾਤਰਕਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਸਰੂਪਅਲੰਕਾਰ (ਸਾਹਿਤ)ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019ਸਾਂਚੀਸ਼ਰੀਅਤਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾਹਾਂਸੀਭਲਾਈਕੇਸੰਯੋਜਤ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਂਆਲੀਵਾਲਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇੇਲੇਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਸਕਾਟ ਕੀ ਬ੍ਰਿਜ (ਬਾਲਟੀਮੋਰ)ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬਪਾਕਿਸਤਾਨਅੰਕਿਤਾ ਮਕਵਾਨਾਪੰਜਾਬੀ ਜੰਗਨਾਮਾਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲਇਖਾ ਪੋਖਰੀਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰਪਿੰਜਰ (ਨਾਵਲ)ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਰਥਿਕਤਾਇਲੀਅਸ ਕੈਨੇਟੀਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕਊਧਮ ਸਿਘ ਕੁਲਾਰਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾਅੰਜੁਨਾਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਬਠਿੰਡਾਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਲੋਕਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂਲੋਰਕਾਮੁਗ਼ਲਅਨਮੋਲ ਬਲੋਚਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮਬਹੁਲੀਯੋਨੀਮਨੀਕਰਣ ਸਾਹਿਬਅਵਤਾਰ ( ਫ਼ਿਲਮ-2009)14 ਅਗਸਤਮਨੁੱਖੀ ਦੰਦਨਿਰਵੈਰ ਪੰਨੂਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਟਿਊਬਵੈੱਲਪੰਜਾਬੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਪਰਜੀਵੀਪੁਣਾਭੰਗੜਾ (ਨਾਚ)ਕਲੇਇਨ-ਗੌਰਡਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ🡆 More