Сарман

һәм

Сарман
Дәүләт Сарман Россия
Нәрсәнең башкаласы Сарман районы һәм Сармановское сельское поселение[d]
Административ-территориаль берәмлек Сармановское сельское поселение[d]
Почта индексы 423350

СарманТатарстан Республикасының Сарман районындагы авыл. Сарман авылы — Сарман районының үзәге. Ул Казаннан 296 чакрымда, Бөгелмә тимер юл станциясеннән — 100, Чаллы пристаненнан 60 чакрым ераклыкта урнашкан. Авыл Минзәлә елгасы буена урнашкан.

Тарих

Сарман атамасы тарихи, тарихи-географик, географик-статистик хезмәтләрдә еш кабатлана. 1870 елдагы мәгълүматларга караганда, Сармандагы 168 хуҗалыкта 536 ир-ат һәм 526 хатын-кыз яшәгән. Анда типтәрләр һәм татарлар гомер иткән. Авылда мәчет, мәдрәсә һәм ике су тегермәне эшләгән.

Сарман атамасы, аның килеп чыгышы, тамырлары чал тарих тирәнлегенә барып тоташа. Сарманлылар үзләре Сарманны Сарман бабай нигезләгән дип исәплиләр.

Бу атама, безнең карашыбызча, кыпчак (нугай) этнонимы (кабилә-кавем исеме) «сарман»га бәйләнешле. Этноним хәзер топоним, гидроним һәм антропоним формасында ныгып калган. Урта Жуз казакълары килеп чыгышында да «сарман» этнонимы катнашкан. Сарман атамасы Павлодар өлкәсендә очрый. Атама төрекмән топонимиясендә дә урын алган. Сарман кабилә-кавемнәренең бер ишеләре — казакъ, икенчеләре — төрекмән, өченчеләре татар халкы оешуга өлеш керткән. М. Әхмәтҗанов хезмәтләреннән күренгәнчә, татар шәҗәрәләрендә Сарманай исеме табыла. Сарман, Сарманай һәм Сарманаев фамилияләре татарларда, керәшеннәрдә һәм Пермь татарларында да очрый. Мари Иле Республикасының Таулы Мари районында Сарман-Сола исемле авыл бар. Мари галимнәре бу атаманың шәхес исеме Сарманга һәм татар телендә кайчандыр актив кулланылышта булып, авыл мәгънәсен бирә торган, ә хәзер искергән «сала» сүзе кушылып ясалган дип уйлыйлар. 1716—1717 елларга караган чыганакларда һәм тарихи материалларда мари галиме С.Я. Черных Сарманайко исемен очрата.

Сарман халкы — ачык, киң күңелле, талантлы, җырга-моңга оста, ярдәмчел һәм эшчән халык.

Халык

Күренекле кешеләр

Сарман 
1995-1999 елларда район башлыгы Әнвәр Зәлаковка һәйкәл-стела
Сарман 
Сарманда Илһам Шакиров бюсты
Сарман 
Илһам Шакиров исемендәге балалар сәнгать мәктәбе

Сарман районында туып үскән язучы, журналист, һәвәскәр археограф Дамир Хәйрулла улы Гарифуллин (1939) Сарман районының күренекле шәхесләре турында зур хезмәт — китап бастырып чыгарды. Ул «Sarmanica» (Сарман районы энциклопедиясе) дип атала.

Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы
Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
-11.2 °C -11.1 °C -5.8 °C 4.3 °C 13.3 °C 18.6 °C 20.4 °C 17.6 °C 12 °C 4.2 °C -5.1 °C -10.5 °C 3.9 °C

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Мәгариф

Мәдәният

Сарман 
Сарман музее
Сарман 
Үзәк һәм балалар китапханәсе бинасы

Дин

    Ислам
  • «Тәүфыйк» мәчете, 1995 елда ачылган.
  • Җәмигъ мәчете, 2008 елда ачылган.
  • «Бәрәкәт» мәчете, 2021 елда ачылган.

Моны да карагыз

Искәрмәләр

  • World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna
  • NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International
  • Чыганаклар

    • Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
    • Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, — 247 б.

    Tags:

    Сарман ТарихСарман ХалыкСарман КлиматСарман МәгарифСарман МәдәниятСарман ДинСарман Моны да карагызСарман ИскәрмәләрСарман ЧыганакларСарман

    🔥 Trending searches on Wiki Tatarça / Татарча:

    Сан-Луис-ОбиспоКПҮИРус телеГарәп телеРавил ФәйзуллинВашингтон (башкала)Мәгариф (журнал)АлманияҮлем җәзасыДжиро д’Италия 2024ВертуЧерногорияЯңа Тура мәчетеСловенияҮлемРизаэддин Фәхреддин18 мартШакир ИзмайловХалыкара театр көнеЗифа БаязитоваDmitriy Tsvetkov (1890)Манго (җимеш)Әхмәтгәрәй ХәсәниБаварияОльга КашевароваПачентроБеренче театр (спектакль)ФәнNetflixМилош ЗеманГөлнара Зиннәтуллина.aiЛиберецВикикитапDelete (төймә)ЗагребЛинцЛаппаноБалигъ булу яшеИкенче бөтендөнья сугышыРимРадик ГалиәкбәровÄl-QağidäPink FloydКоръәнЛоренцо ОрсеттиВан-Занд (округ, Техас)ФранцияКлара БулатоваОхшашлык2 декабрьSaq-Soq törkemeМөгезле эре терлекБерни (Техас)Казан ханлыгыBäñgäluru27 декабрьАйдар МусакаевТехнологияBoeing 777Борынгы МисырНаполеон БонапартРиваятьМәрьям БикбулатоваОчып төшүАльберт МулдашевТуфан МиңнуллинБалтимор (Мериленд)Бәкара сүрәсе🡆 More