Wikipedia

Tiếng Gruzia

Tiếng Gruzia hay tiếng George (ქართული ენა chuyển tự kartuli ena, phát âm [kʰɑrtʰuli ɛnɑ]) là một ngôn ngữ Kartvelia được nói bởi người Gruzia, và là ngôn ngữ chính thức của Gruzia.

Tiếng Gruzia
Kartuli
ქართული
ქართული.png
Từ Kartuli viết bằng hệ chữ viết tiếng Gruzia
Phát âm[kʰɑrtʰuli ɛnɑ]
Khu vựcGruzia (gồm AbkhaziaNam Ossetia)
Nga, Hoa Kỳ, Israel, Ukraina, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan
Tổng số người nói3,7 triệu (2014)[1]
Phân loạiKartvelia
Ngôn ngữ tiền thân
Tiếng Gruzia cổ
  • Tiếng Gruzia
Phương ngữ
Hệ chữ viếtHệ chữ viết tiếng Gruzia
Hệ chữ nổi tiếng Gruzia
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại
Gruzia
Quy định bởiNội các Gruzia
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1ka
geo (B)
kat (T)
ISO 639-3kat
Glottolognucl1302[2]
Linguasphere42-CAB-baa – bac
Kartvelian languages.svg
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.

Tiếng Gruzia có một hệ thống chữ viết riêng, hệ chữ viết tiếng Gruzia.

Tiếng Gruzia là ngôn ngữ viết của cả những dân tộc nói các ngôn ngữ Kartvelia khác tại Gruzia: người Svan, người Mingreliangười Laz.

Phân loại

Tiếng Gruzia là ngôn ngữ Kartvelia phổ biến nhất. Ngữ hệ Kartvelia còn gồm có tiếng Svan, tiếng Mingrelia (chủ yếu được nói tại Tây Bắc Gruzia) và tiếng Laz (được nói dọc theo một phần bờ biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ, từ Melyat, Rize tới biên giới Gruzia).

Phương ngữ

Tiếng Gruzia có các phương ngữ Imereti, Racha-Lechkhumi, Guria, Adjara, Imerkhevi (tại Thổ Nhĩ Kỳ), Kartli, Kakheti, Saingilo (tại Azerbaijan), Tusheti, Khevsureti, Khevi, Pshavi, Fereydan (tại Iran), MtiuletiMeskheti.

Lịch sử

Lịch sử tiếng Gruzia có thể được chia thành:[3]

  • Tiếng Gruzia cổ thời đầu: thế kỷ V-8
  • Tiếng Gruzia cổ cổ điển: thế kỷ IX–11
  • Tiếng Gruzia trung đại: thế kỷ XI/12–17/18
  • Tiếng Gruzia hiện đại: thế kỷ XVII/18 – nay

Tiếng Gruzia có chung một ngôn ngữ tổ tiên với tiếng Svan/Mingrelia/Laz. Tiếng Gruzia bắt đầu tách khỏi những ngôn ngữ Kartvelia khác vào khoảng thiên niên kỷ 1 TCN tại vương quốc Iberia (không liên quan đến bán đảo Iberia). Tiếng Gruzia nói có lẽ được nhắc đến lần đầu tiên trong một đoạn văn viết của nhà ngữ pháp học Marcus Cornelius Fronto từ thế kỷ thứ II: Fronto mường tượng cách người Iberia gọi hoàng đế Marcus Aurelius bằng "thứ tiếng khó hiểu" của họ.[4]

Việc tiếng Gruzia phát triển thành ngôn ngữ viết là kết quả của việc người Gruzia cải đạo sang Kitô giáo vào giữa thế kỷ IV. Những văn bản tiếng Gruzia đầu tiên có niên đại từ thế kỷ V. Gruzia có một truyền thống văn học lâu đời. Tác phẩm văn học tiếng Gruzia cổ nhất còn sót lại là "Tsamebai tsmidisa Shushanikisi dedoplisai" (წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ) của Iakob Tsurtaveli, từ thế kỷ V.

Thể kỷ 11, tiếng Gruzia cổ phát triển thành tiếng Gruzia trung đại, đây là ngôn ngữ của vương quốc Gruzia trung cổ. Tác phẩm văn học kinh điển của Gruzia, "Vepkhistqaosani" (ვეფხისტყაოსანი), được sáng tác bởi Shota Rustaveli vào thế kỷ XII.

Năm 1629, Alphabetum Ibericum sive Georgianum cum OrationeDittionario giorgiano e italiano trở thành hai quyển sách in tiếng Gruzia đầu tiên sử dụng công cụ in từ Rome. Đây được xem là khởi đầu của tiếng Gruzia hiện đại.

Tham khảo

  1. ^ Tiếng Gruzia tại Ethnologue. 18th ed., 2015.
  2. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Nuclear Gruzia”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Đã bỏ qua tham số không rõ |chapterurl= (trợ giúp)
  3. ^ Tuite, Kevin, "Early Georgian", pp. 145-6, in: Woodard, Roger D. (2008), The Ancient Languages of Asia Minor. Cambridge University Press, ISBN 0-521-68496-X
  4. ^ Braund, David (1994), Georgia in Antiquity; a History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 B.C. – A.D. 562, p. 216. Oxford University Press, ISBN 0-19-814473-3

Liên kết ngoài

🔥 Top keywords: Trang ChínhNguyễn Thúc Thùy TiênĐặc biệt:Tìm kiếmPizzaĐài Tiếng nói Việt NamHoa hậu Hòa bình Quốc tếRonaldoHoa hậu Hòa bình Quốc tế 2021Giải vô địch bóng đá Đông Nam ÁBilly KetkeophomphoneGiải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2020Đặc biệt:Thay đổi gần đâyViệt NamÝ thức (triết học Marx-Lenin)Hoa hậu Hoàn vũ 2021Đông Nam ÁChiến tranh thế giới thứ nhấtHai nguyên lý của phép biện chứng duy vậtDanh sách các nhân vật trong Tokyo RevengersTứ đại Hoa hậuJohnny ĐặngHoa hậu Thế giớiChiến tranh thế giới thứ haiQuy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lậpYouTubeChiến tranh Nguyên Mông–Đại ViệtĐội tuyển bóng đá quốc gia LàoHồ Chí MinhHoa hậu Hoàn vũQuân đội nhân dân Việt NamLịch sử pizzaĐội tuyển bóng đá quốc gia Việt NamHiệp hội các quốc gia Đông Nam ÁLiên minh châu ÂuĐài Truyền hình Việt NamNguyễn TrãiBTSBảng tuần hoànFacebookVụ án mạng Junko FurutaQuy luật lượng - chấtGiải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018Hà NộiLàoChiến tranh Nguyên Mông–Đại Việt lần 3AlaskaNguyễn Phương KhánhLễ Giáng SinhNullCách mạng Tháng MườiHình thái kinh tế-xã hộiHoa KỳChâu PhiBa quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vậtVận động (triết học Marx - Lenin)Big SixChiến tranh Nguyên Mông–Đại Việt lần 2Nguyễn TuânNguyễn Bỉnh KhiêmCampuchiaSingaporeHàn TínHoa hậu Hòa bình Quốc tế 2020Ralf RangnickDanh sách đại diện của Việt Nam tại các cuộc thi sắc đẹp lớnNhà TrầnTrung QuốcLịch sử Việt NamThành phố Hồ Chí MinhKinh tế Hoa KỳGoogle DịchQuy luật phủ địnhNhận thứcCristiano RonaldoBảy hoàng tử của Địa ngụcBảng xếp hạng bóng đá nam FIFADanh sách các quốc gia Đông Nam ÁLGBTCách mạng công nghiệp