Wikipedia

Chữ Hmông Việt

Chữ Hmông Việt (Ntơưr Hmôngz Viêx Nangz, RPA: Ntawv Hmoob Viaj Naab) là bộ chữ Hmông theo ký tự Latin được lập ra theo Nghị định số 206-CP năm 1961, và đã được chính phủ Việt Nam phê chuẩn. Đó chính là một trong những bộ chữ cái thông dụng nhất của tiếng Hmông tại Việt Nam, chỉ đứng sau RPA.

Lịch sử

Được lập ra vào năm 1961, bộ chữ được xây dựng theo ngữ âm ngành H'Mông Lềnh vùng Sa Pa, Lào Cai, có bổ sung thêm một số âm vị của các ngành H'Mông khác, gồm 59 phụ âm (có 3 âm vị phụ âm của ngành H'Mông Đơư và H'Mông Sua), 28 vần và 8 thanh. Vào thập niên 1970, phong trào học chữ H'Mông phát triển khá mạnh ở hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc của Việt Nam, nơi có nhiều người H'Mông sinh sống. Nhưng đến nay với nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình học chữ H'Mông đã không còn phát triển như trước kia nữa.

Gần đây việc học chữ H'Mông bắt đầu phát triển, đáp ứng nhu cầu giao lưu qua mạng của người H'Mông. Tại Thái Nguyên có thày giáo người H'Mông là Trung tá công an, đã viết giáo trình, từ điển tiếng H'Mông. Các trang về Hmong Vietnam trên Facebook nở rộ. Tuy nhiên hiện chưa có thông tin về bảng chữ Hmong được sử dụng.

Bảng chữ cái

Bộ chữ này giống với chữ Quốc Ngữ dùng cho tiếng Việt ngày nay, nhưng sử dụng các chữ cái thanh điệu, tương tự như RPA.[1]

Phụ âm và nguyên âm

Âm tắcÂm mũiÂm kếtlÂm tắc xát
nhnmmlppltđđrtrchcktxts
Không biến đổi/ɲ//n//m//mˡ//p//pˡ//t//d//tˡ//ʈ//c//k//q//l//ts//ʈʂ/
Trước ⟨n⟩    b

/ᵐb/

bl

/ᵐbˡ/

nt

/ⁿd/

 nđr

/ⁿdˡ/

r

/ᶯɖ/

nd

/ᶮɟ/

g

/ᵑɡ/

ng

/ᶰɢ/

 nz

/ⁿdz/

nj

/ᶯɖʐ/

Trước/Sau ⟨h⟩hnh

/ɲ̥/

hn

/n̥/

hm

/m̥/

hml

/m̥ɬ/

ph

/pʰ/

fl

/pɬ/

th

/tʰ/

đh

/dʱ/

đl

/tɬ/

rh

/ʈʰ/

q

/cʰ/

kh

/kʰ/

qh

/qʰ/

hl

/ɬ/

cx

/tsʰ/

tsh

/ʈʂʰ/

⟨n⟩ và ⟨h⟩    mf

/ᵐbʱ/

mfl

/ᵐbɮ/

nth

/ⁿdʱ/

 nđl

/ⁿdɮ/

nr

/ᶯɖʱ/

nq

/ᶮɟʱ/

nkh

/ᵑɡʱ/

nkr

/ᶰɢʱ/

 nx

/ⁿdzʱ/

ntsh

/ᶯɖʐʱ/

  • Điểm dừng chân thanh hầu không được ghi trong chính tả. Những từ thực sự ban đầu bởi nguyên âm được xác định bằng một dấu nháy đơn, mà do đó hoạt động như một số không phụ âm.
Âm ma sátÂm môiCoronalDorsalGlottal
phvxsjzshh
/f//v//s//ʂ//ʐ//ʝ//ç//h/
Nguyên âmNguyên âm đơnNguyên âm mũiNguyên âm đôi
iêao, aouưênhangôngaiơưâu
/i//e//a//ɔ//u//ɨ//ẽ//ã//ɔ̃//ai//aɨ//au//iə//uə/

Âm điệu

Chữ Hmông Việt chỉ ra giai điệu của chữ viết ở phần cuối của một âm tiết chứ không có dấu như trong bảng chữ cái tiếng Việt. Không giống như tiếng Việt, tất cả các âm tiết Hmông kết thúc bằng một nguyên âm, có nghĩa là sử dụng chữ phụ âm để chỉ giai điệu sẽ không phải khó hiểu và cũng không mơ hồ.

ÂmVí dụChính tả đánh vần
Cao/pɔ́/ 'bóng'poz
Trung/pɔ/ 'lách'po
Thấp/pɔ̀/ 'gai'pos
Cao xuống giọng/pɔ̂/ 'cái'pox
Trung lên giọng/pɔ̌/ 'ném'por
Giọng yếu (creaky voice)/pɔ̰/ 'thấy'pov
Thấp xuống giọng (giọng thở)/pɔ̤/ 'bà'pol
  1. ⟨d⟩/⟨k⟩ đại diện cho một biến thể tăng thấp cuối cùng của cụm từ của giọng yếu

Tham khảo

  1. ^ “Phau Kawm Ntawv Hmoob Nyab Laj (Fâu Kơưv Ntơưr Hmôngz Nhaz Lax / Viêx Nangz)”. Hmong Language. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2020. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2020.

Xem thêm

🔥 Top keywords: Trang ChínhĐài Tiếng nói Việt NamĐặc biệt:Tìm kiếmThích Phổ TuệPháp chủGiáo hội Phật giáo Việt NamYouTubeChiến tranh thế giới thứ haiViệt NamChiến tranh thế giới thứ nhấtBảng tuần hoànCảnh sát biển Việt NamCông ty UmbrellaĐặc biệt:Thay đổi gần đâyDanh sách các nhân vật trong Tokyo RevengersQuy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lậpPaul WalkerQuân đội nhân dân Việt NamMỹ LatinhNguyễn Quang TuấnHồ Chí MinhVận động (triết học Marx - Lenin)Ý thức (triết học Marx-Lenin)HalloweenTrò chơi con mựcĐông Nam ÁThích Tâm TịchCách mạng công nghiệpHai nguyên lý của phép biện chứng duy vậtĐài Truyền hình Việt NamChiến tranh LạnhGirls Planet 999Số nguyên tốTrung QuốcXNXXLịch sử Việt NamThích Đức NhuậnAi Cập cổ đạiHiệp hội các quốc gia Đông Nam ÁChâu PhiGoogle DịchNguyên tố vi lượngHình bình hànhHương vị tình thânNiggerPhi NhungQuan hệ ngoại giao của Việt NamLịch sử Trung QuốcCấu trúc proteinPhong trào giải phóng dân tộcChủ nghĩa tư bảnĐịa lý châu ÁNguyễn Đình ChiểuHoa KỳKhí hậu nhiệt đới gió mùaLưỡng HàQuy luật lượng - chấtChâu ÁNấc thang lên thiên đườngCristiano RonaldoElon MuskVật chất (triết học)Càn LongHọc thuyết về nhà nước của chủ nghĩa Marx LeninNhà nướcNguyên tố hóa họcChủ nghĩa duy vậtDanh sách động từ bất quy tắc (tiếng Anh)Nguyễn DuThích Quảng ĐứcBộ Quốc phòng Việt NamThành phố Hồ Chí MinhFacebookHàn QuốcMười lời thề danh dự của quân nhân Quân đội nhân dân Việt NamChủ nghĩa duy vật biện chứngGiai cấp công nhânNhật BảnBTS

Chữ Hmông Việt other languages: