Gambia

From Wikipedia, the free encyclopedia

Gambia
Gambia beach.jpg
kian
Gambia (orthographic projection with inset).svg
sintuqi squ kian13°28′N 16°36′W
kinbhci10,689 km2
qalangBanjul
ke
English

Mandinka

Pulaar

Wolof

Serer

Jola

Arabic

Balanta

Hassaniya Arabic

Jola-Fonyi

Mandjak

Mankanya

Noon

Pulaar

Cangin

Dyula

Fula

Karon

Kassonke

Soninke

Gambian Sign Language

French

Linpgan squliq
2,173,999
Pinqasan ryax nakoka
18 na tay sazing byacing na qutux kawas
ryax nqu kian
UTC
pposa giqas nqu zyuwaw
.gm


kanpiya

labah The Gambia
Gambia


zywaw na kinbkesan

kanpiya min nxal ga Cyanatiko na ru Sanhaytiko bhung nha. sraral ga qalang qani ga minnraw na squliq na psplang pila na Arapo spyang ga ryax na tekahul sa mqeru kinmhgan ru mopuw kinmhgan. squliq na psplang pila na Arapo psrux sa qmara Sahala psmsun na pcyagan pspila sintuqi sa galan nha ptzyuwaw na mkisit na squliq、king ru waqit na Zo psmsun na pcyagan pspila. Ryax na kinmhgan mopuw magal koka na Putawya galun nya qu tuqi na umi psmsun na pcyagan pspila. Ryax nasa ga kanpiya qani ga bung na Malitiko.


kawas qutux seng magal kbhul mspat pgan spat thoki na Putawya ga Antungniaw, gleng na Kelatao gong na Kanpiya ga psmsun na pcyagan pspila ga stbazi nha sqliq na Inko pspila. Tekahul na thoki kneril na Inko Ilisapay te qutux pinbiraw nha na swalan na syome baqun mita. kawas qutux seng mtzyu kbhul mopuw mspat, thoki na Inko Zanmus te qutuxsbiq nya qu qutux Inko kosi ru Kanpiya na King na syaw umi (misu na koka Cyana) psmsun na pcyagan pspila pinswalang na minnrwan. kawas qutux seng mtzyu kbhul mzimal pgan qutux tehuk sa kawas qutux seng mtzyu kbhul mtzyu pgan qutux, Kanpiya tekahul sa thoki na Kurllan Yakpu.Ktel mazi, nanu yasa kinhangan na Polang litawwan linhoyan na. ryax nasa ga Kurllang ga Polang na Zayi.

Taring sa mopuw pituw kinmhgan obih tmasoq lga ptaring, ’mubuy sa

mopuw spat kinmhgan, Inkolang ru France nyux nha si mqqol

Saynecyarl ru Kanpiya na sezi ru psmsun na pcyagan pspila na kenli. kawas qutux seng mpituw kbhul mspat pgan cyugal keyaq na Fanrlsananu yasa Inko na koka qani ga qolang nha qu Kanpiya, ana ga koka na France thayan nha qu koka na Kanpiya te kura ghyaq na syaw na gong cipoq na Nefeti, maki kawas qutux seng mspat kbhul mzimal pgan pituw lga sbiq nha sa Inko. Gambia (甘比亞) hya’ ga cyux maki’ tay 13 28 N, 16 34 W na Xweco syuw.

kwara’ kinghciyan niya’ 11,300 sq km (maki’ tay 167ginkgan kin wahci’)

(kinwhci’ niya’ ga 10,120 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 1,180 sq km)

Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 2,009,648.

Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 56.10%, lhlahuy hya’ ga 43.90%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 0%.

Maki qutux squliq Amerika pbiruw Alikes.Hali《gamil》hinkangi sa kinbkesan nha tehuk sa kawas qutux seng mpituw kbhul mtzyu pgan gong na Kanpiya qalang Juffure na squliq na Mamtiko.

maki sa cyugal kinmhgan qmara’Tasayang mtbazi na mqzinut na qsuliq, pzyux balay thuk sa cyugal mang na mqzinut na qsuliq ptbazi nha sa binah na qalang uni koka.

kawas qutux seng mspat kbhul ru mpituw na Taintiko palax qu mqzinut na qsuliq na mtbazi, koka Inko aki nha tlaman nha qu sqhut Kanpiya mtbazi na mqzinut na squliq ana ga ini nha thwazi. kawas qutux seng mspat kbhul ru mopuw mtzyu.Inko koka qani ga maki sa Pasrlte kya qu hetay nha (misu na Pancu). Babaw nya lga Pancu qani ga Inko na Scryax thoki na khangan. kawas qutux seng mspat kbhul mspat pgan mspat, ppsgagay ki Kanpiya psrux mbuci sa kinhangan nha la, kawas qutux seng mspat kbhul mspat pgan mqeru mhopa qalang na kinlahang na rhyal. Ana ga Inko maki sa Kanpiya psplang na pila nya ga ini kinthuk qu psmsun na pbiq na squliq, Giin na Inko minpira nha kmal mha pcikuy cikay qu kinhngan na rhyal uni silaxi la baha hmswa Inko koka qani ga Hwang cya hetay na umi, Sife na Qasu nha pkaki sa Cineyawen psrux sa hetay na umi ru Sife na qqasu aki nha laxan qu mtbazi sa mqzinut na squliq, Inko qani ga nyux nha thayaw qa.


Babaw na te sazing pintringan na cibwanan, thelaw balay qu minpzyugan nha. kawas qutux seng mqeru kbhul ru mptzyu pgan sazing babaw na pinsenkyo, kawas qutux seng mqeru kbhul ru mptzyu pgan cyugal swalang nha qu psrux na klahang nha nanak sefu.

kawas qutux seng mqeru kbhul ru mptzyu pgan magal sazing byacing mopuw spat ryax mbuci qu Kanpiya, Mtain koka na psrux gaga na thoki na koka. kawas qutux seng mqeru kbhul ru mptzyu pgan magal sazing byacing mopuw spat ryax mbuci qu Kanpiya, kawas qutux seng mqeru kbhul ru mpituw pgan mpayat byacing mpusal pyat ryax Kanpiy minsyu psrux sa linhoyan na koka.

maki kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan payat sefu nha qu mzyu la, Kanpiya na soto ga Tauta.kaylapa. (Sir Dawda Kairaba Jawara) kmahang, min magal qu citman nya ga Tosen kwara. Ziray na Cyawala na minsyu nha ga minblaq mqyanux. kawas qutux seng mqeru kbhul mspat pgan sazing lga pqxun na hetay nanu yasa ptzyaqix qy sefu la.

babaw na ptyaqih na sefu, Saynecyarl ru Kanpiya mpbiru sa kawas qutux seng mqeru kbhul mspat pgan sazing msqutux mpbiru prraw. Mhtgan na Saynekangpiya sinngusan nha ga pintringan nqu sazing na koka ru rngu na psqutux sazing koka psmsun na psplang nha ru pila. kawas qutux seng mqeru kbhul ru mspat pgan mqeru Kanpiya kahul sa linhoyan.

kawas qutux seng mqeru kbhul ru mqeru pgan mpayat byacing mpituw, rngu na psinhloyan na cipoq na ryax na sefu (The Armed Forces Provisional Ruling Council, AFPRC) maki sa mqqol na hetay, slaqux pkuxun nha qu sefu Cyawala, thoki na hetay Yehayya Cyame (Yahya A.J.J. Jammeh) mrhuw na koka la. AFPRC ptke mha mwah sa mincu squliq na sefu na ryax. awas qutux seng mqeru kbhul ru mqeru pgan mtzyu senkyo na linhoyan (The Provisional Independent Electoral Commission, PIEC) psrux, zyuwaw na psmsun sa senkyo, kawas qutux seng mqeru kbhul ru mqeru pganmpituw mzyu mha mtbuci na linhoyan (The Independent Electoral Commission, IEC), psmsun zyuwaw na pbiru sa psenkyo na minsyu、psenkyo ru tohyo, kawas na sazing seng ru qutux obih tmasoq ru cinringan na kawas na sazing seng ru sazing, koka ka Kanpiya suqun nha qu pblaq senkyo soto、khmay na Giin ru qalang na psenkyo na pincyagan, cingay binah na koka knita nha ga qu zyuwaw qani ga mtgah qsahuy、ptnaqun ru baqun kwara na minsyu, ana ina pinthuk cikay ga. wayal ’mubuy qu soto Yehayme cyame kawas sazing seng ru qutux mopuw sazing byacing mp ryax ptke msoto la. sinblaq koka mzyu ru psrux qutux linhoyal (The Alliance for Patriotic Re-Orientation and Construction, APRC) maki sa linhoyal na koka ga cingay qu mtlokah, spyang sa smyuk na linhoyanpinsqunana nha mincutan (The United Democratic Party, UDP) msqutux qu inlungan nharu ini kmswal Giin na senkyo.

kawas sazing seng ru mptzyu mqeruw byacing mpusal sazing ryax senkyo soto. Yehaymecyzme tosen soto lozi. kawas sazing seng ru mopuw cyugal mopuw byacing sazing ryax, ptke kmal mha ppgay sami Tainkose. mopuw qutux byacing mopuw payat ryax, ptke mha baha hmswa ga lilungu qu koka na ptringan ga pskyutan nha ki Cyunhwaminko. kawas sazing seng ru mopuw magal ru mopuw sazing byacing mopuw qutux ryax, Kanpiya na soto Yehaymecyzme ptke mha Kanpiya mIslangnalinhoyang na koka, nyux sinqqes sa zyuwaw na koka nha ga squliq linpgan ga cingay balay qu snhi sa Islang kyokay ru pinklahang, ana ga kmal qu psyuk na squliq mha nyux hmiriq gaga ma.[13][14]

kawas sazing seng mopuw mtzyu ru mopuw sazing byacing, senkyo soto ga Atama Palo mtxal slaqux nya qu Yehaymecyzme soto, ini psswal qu inlungan na, Yehaymecyame soto, mhtuw ptyaqih na qu psmsun na gaga koka, cingay koka na mkkl lga, Cyame mosa mtlqin na Te habuk te mkilux cineya. kawas sazing seng ru mopuw pituw ru mptzyu ru qutux byacing, qiqes na soto Atama Palo pzyugaun nya qu lalu na koka mha「Kanpiya linhoyan na koka」.[4]


Tili/kian

Kanpiya maki sa Fecotalu na byaqan na wagi, koka nha ga llyung na Kanpiya qruzyux na bnux na rhyal, rhyal nha ga tzzik ru rroq, kinwagiq nya ga mpatul mi~mzimal mi, te htgan wagi ru byaqanq wagi ryuzyx ru mgzil, pqwal sa Saynecyarl linhoyan na koka. llyung na Kanpiyatgbang sa te htgan wagi ru byaqanq wagi, mzyup sa Tasiyang. Rhyal qani ga gluw na mkilux na kayal, kbhuzyun qu qsya nha, llamu na ’iyugan na kayal mslaq qu rhyal nha, cipoq na qasu ga qutux kawas mluw sa syaw na llung Kanpiya na te wagiq ru tehuk sa rhyal htgan wagi na koka, mqwalax kayal mnbuw na5.79mi tzzik umi na qeqasu sazing kbhul mpatul kon lithuk Kuntawrl.

Psmsun na psplang

Kanpiya cipoq qu prraw sa psplang nha pila ga nanu yasa mqzinut qu koka nha. spyang na psplang nha ga ngngayan ru ppzian, te sazing lga mtquzit na psplang pila ru pinbahuw, nanak cipoq na koba mqasu maki sa qalang Sayrlkunta tehuk qalang Pancu ga ssazing syaw na tuqi. Ngngayan ru pzian ga psruw nakoka na pcyagun, ana ga misu qani gamaki sa lingay na koka mnguyut cipoq ku hyupan nya lga, koka na Kanpiya phyupan nha ga mnguyut wagiq wayal ungat qu aki nha psplang, qeqaya na pparas pposa na ttorak ga nyux mngyut ungat uzi la. spyang pinbahuw nha ga muya pagay ru qetun. Rhyal nha uzi ga ini nha bleqi mtzyuwaw, bhci na rhyal sinha laxi memaw cingay qu k’mam, nanak qlwaxan na kayal ga muya llamu na pinbahuw, ini ktehuk niqun qu pinbahuw nha, spyang ga sintama sa kahul na binah na koka.





spzyang qalang na Kokka’ (首都)

spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Banjul.

snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)

snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 18 na tay sazing byacing na qutux kawas.

mrhuw Kokka’ (國家元首)

mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Adama Barrow, aring ryax 19 squ byacing tay 1 sa kawas 2017 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.

cinkhulan sa knita’ sa brbiru’

除非另有註明,否則頁面內容均以 CC BY-SA 3.0 條款授權。 Images, videos and audio are available under their respective licenses.
This article uses material from the Wikipedia article Gambia, which is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license ("CC BY-SA 3.0"); additional terms may apply. (view authors).