Wiki Shqip 2023: Faqja kryesore
SQWiki Tiếng ViệtWiki English
Qepa
noform
Qepa
Klasifikimi Shkencor
MbretëriaBimë
NdarjaMagnoliophyta
KlasaLiliopsida
RendiLiliales
FamiljaAmaryllidaceae
GjiniaAllium
LlojiAllium cepa



Qepa (Allium cepa L., nga latinishtja cepa "qepë"), është një perime dhe është lloji më i kultivuar i gjinisë Allium.

Ajo është bimë barishtore dyvjeçare ose shumëvjeçare qe i takon familjes Amaryllidaceae që kultivohet prej kohësh nga njeriu.

Përshkrimi

Qepa është kultivuar për të paktën 7000 vjet. Ajo është një bimë dyvjeçare, por rritet zakonisht si një vjeçare. Varietetet e sotme zakonisht rriten në një lartësi prej 15 deri 45 cm. Gjethet janë të gjelbërta dhe rriten të alternuara në xhufkë. Ato janë në formë tubi cilindrik (ndryshe nga llojet e afërta si preshi dhe hudhra) me një anë të sheshtë. Baza e çdo gjetheje është e rrafshët, zakonisht e bardhë që del nga një disk bazë. Nën këtë disk del një tufë fije rrënjësh të shkurtëra që ndodhen nën tokë. Me rritjen e qepës, rezervat e ushqimit fillojnë të grumbullohen në bazën e gjetheve dhe bulbi i qepës fillon e fryhet.

 
Lulet e qepës

Në vjeshtë, gjethet thahen dhe cipa e jashtme e bulbit bëhet e thatë dhe e brishtë, dhe kjo është koha kur qepa duhet shkulur. Nëse qepa nuk shkulet dhe mbahet në tokë gjatë dimrit, pika e rritjes në mes të bulbit fillon të zhvillohet në pranverë. Gjethet e reja shfaqen dhe një kercell i gjatë, i drejtë, rritet, në majë të të cilit zhvillohet një tufë lulesh. Tufa e luleve ka formën e një çadre sferike me lule të bardha të grumbulluara nga gjashtë në çdo grup. Farat janë të zeza me shkëlqim, prerja tërthore e të cilave është tre këndore.

Përdorimi

Përdorimi historik

Bulbët e qepëve dhe bimët e tjera të së njëjtës familje janë përdorur si ushqim që në antikitet. Në venbanimet e Epokës së Bronzit janë gjetur gjurmë të qepës, të hurmave të arabisë dhe të fiqve. Megjithatë nuk është e qartë në se këto ishin qepë të kultivuara. Dëshmitë arkeologjike dhe letrare si Libri i Numrave 11:5, sugjerojnë se kultivimi mund të ketë filluar rreth 2000 vjet më vonë në Egjipt. Duket se qepët ishin pjesë e dietës së punëtorëve që ndërtuan piramidat. Egjiptianët e lashtë e bënë atë një objekt adhurimi, duke i kombinuar format saj sferike dhe unaza e saj koncentrike në jetën e përjetshme. Përdorimi i qepëve në varrime është demonstruar nga gjurmët e qepës që u gjetën në varrin e Ramesses II. Egjiptianët besonin se me aromën e fortë të qepëve do të dorëzohet fryma e vdekur.

Në Greqinë e lashtë, atletët hanin sasi të mëdha të qepës sepse besohej se ata forconin gjakun. Gladiatorët romak e fërkonin trupin e tyre me qepë për të zhvilluar muskujt. Në Mesjetë qepa ishte si ushqim i rëndësishëm, kështu që ata u përdorën për të paguar qiratë, bile edhe si dhurata. Mjekët e rekomandonin qepën si bimë për të ndihmuar jashtëqitjen, lehtësimin dhimbjeve të kokës, kollës, për të trajtuar helmimin nga gjarpërpërijtë dhe humbjen e flokëve. Qepa u dërgua në Amerike nga Kristofor Kolombi në udhëtimin e tij më 1493 në Haiti. Në shekullin e gjashtëmbëdhjetë, qepët janë përdorur edhe në trajtimin e infertilitetit, jo vetëm tek gratë, por edhe te kafshët shtëpiake.

Përdorimi për gatim

Kultivimi

Qepa ka nevojë për një tokë të pasur dhe me lagështi. Llojet e ndryshme të qepëve kërkojnë kushte të ndryshme klimatike dhe disa orë me diell çdo ditë.

Këshillë : Për të hequr erën e qepëve nga duart tuaja, ju mund ti fshini ato me lëng limoni.

Përbërja kimike

Përbërja mesatare për 100 g

  1. Energji 34 kcal
  2. Ujë 89 %
  3. Karbohidrate 7,1 %
  4. Yndyrë 0,2 %
  5. Proteina 1,3 %
  6. Fibër 2,1 %
  7. Kalcium 25 mg
  8. 10 mg magnez
  9. 170 mg kalium
  10. Hekur 0,3 mg
  11. Vitamin C 7 mg
  12. Vitamin B1 0,06 mg
  13. 0,3 mg Vitamina B3
  14. 0,14 mg Vitamine B6
  15. 0,02 mg Vitamine B9
  16. 0,14 mg Vitamina E

Vetitë kuruese

Qepa e kuqe ndihmon për të parandaluar osteoporozën për shkak të përmbajtjes së lartë të kuercetinës, një antioksidant,aktiviteti i të cilit është i lartë. Kufizimi i infiltrimit të ujit në organizëm dhe parandalimin e infeksioneve të traktit urinar dhe prostatës. Qepa përdoret për trajtimin e inflamacionit të syve dhe traktit respirator.


Përmbajtja është në disponim nëpërmjet licencës CC BY-SA 3.0 nëse nuk shënohet ndryshe. Images, videos and audio are available under their respective licenses.
This article uses material from the Wikipedia article Qepa, which is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license ("CC BY-SA 3.0"); additional terms may apply. (view authors).

🔥 Top trends keywords Shqip Wiki:

Faqja kryesoreWolfgang Amadeus MozartIslandaSpeciale:KërkoGjuha shqipeLegjendaShqipëria gjatë Luftës së Parë BotëroreEposi i kreshnikëveQiprojaCarlo CollodiZbulimet e medha gjeografikePirro i EpiritShqipëriaBashkimi EvropianDita Evropiane e GjuhëveTokaSkënderbeuSistemi diellorLufta e Parë BotëroreAlfabeti shqipDokumentet e Gjuhes ShqipeTraktati i fshehtë i LondrësMarko PoloNarcisiPipi ÇorapegjataKosovaKarbohidratetFotosintezaBimëtNumri i thjeshtëEvropaLista e shteteve të EvropësGjeografia e IslandësPërrallaLuljaWiki:WikiProjekti Studenti&Wikipedia/14 Pikat e Presidentit WillsonKonferenca e Paqes në ParisDielliLuljeta Pula BeqiriKristofor KolombiSkeleti i njeriutKoncerti i fillimvitit i VjenësFerdinand MagelaniLigjiProteinaSiguria e të dhënaveKombëtarja shqiptare e futbollitGreqia e lashtëHamurabiGjeografia e ShqipërisëGjermaniaVirusiGegërishtjaGjeografiaRoma e lashtëHelena e TrojësTiranaQelizaHimni i FlamuritMitrush KuteliItaliaHënaIlirëtUEFA Liga e KombevePëremriDialektet e gjuhës shqipeLista e shteteveSistemi operativEgjipti i lashtëNjësia qendrore e përpunimitVeshjet popullore shqiptareNënë TerezaEmrat e bukur të AllahutDemokraciaRrotullimi i TokësJohan Volfgang GëteTë drejtat e fëmijëveHysamedin FerajJusuf el-Kardavi🡆 More