Wiki Shqip 2023: Faqja kryesore
SQWiki Tiếng ViệtWiki English

Alpet

From Wikipedia, the free encyclopedia

Alpet (gjermanisht Alpen, frëngjisht: Alpes, italisht: Alpi, sllovenisht: Alpe) janë vargmalet më të larta në Evropën e Mesme. Ato shtrihen prej brigjeve të detit Ligur deri te fushën e VjenësDanub në gjatësi prej 1 200 km, gjersi 150–250 km duke përshkuar Austrinë dhe Slloveninë në lindje, përmes Italisë, Zvicrës, Lihtenshtajnit dhe Gjermanisë e duke arritur gjer në Francë në perëndim.

Pamja digjitale e reliefit të Alpeve
Alpet e ndara me kufijt politik të shteteve.
Großglockner në jug të Salzburgut, Austri

Pamjen e sotshme Alpet e kanë marrë nga glaciacioni pleristocen. Kufiri i borës është 2700–2800 m lartësi mbidetare, ndërsa akullnaja më e gjatë është Aleq ( 21 km).

Në Alpe është edhe pika më e lartë në Evropë MAli i Bardhë 4808 m (në kufi të Italisë dhe Francës). Për të gjitha malet në vargmalet e Alpeve shih artikullin kryesorë: Lista e maleve të Alpeve.Alkid’s Art

Etimologjia e emrit

Fjala "Alpe" është marrë përmes frëngjishtes nga latinishtja Alpes që do të thotë Alpet, fjalë e cila vlerësohet të ketë rrjedhur nga fjala latine albus (bardhë) ose altus (lartë).

Gjeografia


Ndarja e vargmaleve

Alpet përgjithësisht janë të ndara në Alpet perëndimore dhe Alpet lindore. Ndarja shkon përmes liqenit Bodensee dhe liqenit Komo, duke përcjell lumin Rhine. Alpet perëndimore janë më të larta, po vargu qendrorë është më i shkurtër dhe i lakuar dhe janë të shtrira në Itali, Francë dhe Zvicër. Alpet lindore shtrihen në Austri, Gjermani, Itali, Lihtenshtajn, Slloveni dhe Zvicër. Pikat më të larta të Alpeve perëndimore janë majat: Mont Blanc me 4,808 m, Mont Blanc de Courmayeur me 4,748 m , Dufourspitze me 4,634 m dhe Dom me 4,545 m lartësi mbidetare. Pika më e lartë e Alpeve lindore është maja Piz Bernina me 4,049 m lartësi mbidetare.

Alpet lindore janë të ndara varësisht sipas litologjisë (kombinimit të gurëve):

Alpet perëndimore janë të ndara sipas shtrirjes së tyre gjeografike:

Komunikacioni në Alpe

Alpet janë vargmale të kalueshme dhe të frekuentuara, ato nuk formojnë barrierë të pa kalueshme. Ato janë kaluar për shkaqe luftarake e ekonomike më herët, nga emigrantë më vonë, e tani kalohen nga studentë e turistë.

Me shumë rrugë automobilistike moderne dhe hekurudha nëpër Alpe lidhet Evropa Jugore me Evropën e Mesme. Tunelet më të gjatë janë Simplon (20 km) dhe Sh. Gothhard (15 km).

Klima - Kryesisht klime alpine apo malore .

Gjeologjia

Pasuritë natyrore

Pasuri më e madhe në Alpe janë uji, pyjet, blegtoria dhe turizmi, por rëndësi të madhe kanë edhe pasuritë minerale (hekuri, thëngjilli, nikeli, plumbi kripa etj).

Nga bimët specifike që rriten në Alpe janë:

Shih edhe

Lidhje të jashtme

Përmbajtja është në disponim nëpërmjet licencës CC BY-SA 3.0 nëse nuk shënohet ndryshe. Images, videos and audio are available under their respective licenses.
This article uses material from the Wikipedia article Alpet, which is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license ("CC BY-SA 3.0"); additional terms may apply. (view authors).

🔥 Top trends keywords Shqip Wiki:

Faqja kryesoreSpeciale:KërkoEposi i kreshnikëveAmarildo BakajEjup StatovciShqipëria gjatë Luftës së Parë Botërore3 tetorLufta e Parë BotëroreShqipëriaGjuha shqipeAlfabeti shqipWolfgang Amadeus MozartBlerim DevolliVeshjet popullore shqiptareKosovaIlir Shaqiri (balerin)SkënderbeuGjermaniaLista e vendeve sipas kodeve ndërkombëtare telefonikeLista e shteteve të EvropësBashkimi EvropianUjiEmrat e bukur të AllahutTraktati i fshehtë i LondrësRomeo VeshajUkrainaShtetet e Bashkuara të AmerikësKledi KadiuPozicioni mashkulli-sipërLegjendaGjakuLufta e Dytë BotëroreSistemi diellorDokumentet e Gjuhes ShqipePirro i EpiritMitrush KuteliInva MulaTokaNënë TerezaEvropaEgjipti i lashtëRusiaAleksandri i MadhLista e shteteveFigura stilistikeIsmail KadareAustraliaJeffrey DahmerHënaVajtimi i AjkunësFotosintezaTë drejtat e fëmijëveTiranaLeukocit2010 FIFA Kupa e BotësKoichi KudoQelizaCikli menstrualEpilepsiaMesopotamiaNamazi i SabahutHamurabiLimoniAdem JashariMarrëdhënia seksualeRoberto BakajNaim FrashëriTurqiaLista e shteteve sipas popullsisëZvicraMbretëria e DardanisëBig BangMarko PoloEnver HoxhaJohan Volfgang GëteDiabetiGjeografia e ShqipërisëKonferenca e Paqes në Paris1 tetor🡆 More