Бесшатыр

Бесшатыр — көне қорымдар тобы, сақ дәуірінің аса ірі ескерткіші.

Алматы облысы Іле өзенінің жағалауынан 3 км жерде, Желшағыр тауының бөктеріндегі Шылбыр қойнауында. 1957, 1959 — 61 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі К. Ақышев) зерттеді. Бесшатыр Қорым құрамында үлкенді-кішілі 31 оба бар. Олар батыстан шығысқа қарай 1 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км болатын алқапты алып жатыр. 21-і таспен, ал 10-ы қиыршық тас араласқан топырақ үйінділермен жабылған. Қорым шартты түрде екі бөлікке (солтүстік және оңтүстік) бөлінеді. Солтүстік топқа Бесшатыр зиратының ең үлкен 2- және 3-обалары кіреді. Үлкендерінің диаметрі 45 м-ден 105 м-ге дейін, биіктігі 6 — 17 м-ге дейін, тиісінше орташаларынікі 25 — 38 м, 5 — 6 м, кішісінікі 6 — 18 м, 0,8 — 2 м. Ескерткіштердің көлеміне қарай жіктелуі ежелгі Бесшатыр тұрғындарының әлеуметтік даму деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеу барысында 18 оба қазылды. Олардың үшеуі үлкен, қалғандары орташа және кіші обалар. Алынған ғылыми деректер ежелгі сақтардың әлеуметтік топтарға жіктелуі, шаруашылығы, тұрмыстық салт-дәстүрлері, діни наным-сенімі, архитектуралық жетістіктері, тұтынған қару-жарағы мен құрал-жабдықтары жайлы құнды мәліметтер береді. Таспен жабылған 21 обаның алтауында шағын тастармен қоршалған ұзын тізбектер бар. Оларды жалпы саны 5-тен 94-ке дейін жететін тастардан тұрғызылған қоршаулар құрайды. Тізбектер кейбір обаны түгел орап жатса, қайсыбірінің тек шығыс немесе оңтүстік-батыс жағын ғана қоршап тұр. Осындай ұзын тізбекті тас қоршаулар Бесшатырдан басқа бірнеше зираттың маңайында да бар. Оның біреуі Бесшатырдан батысқа қарай 10 км жерде. Құрамында 45 жеке қоршау бар бұл тізбек 450 м-ге созылып жатыр. Тізбектердегі көптеген тас плиталардың беттеріне таутеке, қабан, қасқыр сияқты аңдардың суреттері салынған. Үлкен Бесшатыр обасының маңындағы кейбір қоршаудың плиталарына түрлі таңба іспеттес суреттер де түсірілген. Олардың арасында күн рәмізіне жақын тұрған немесе қазақтың “көз” таңбасына ұқсас дөңгелек бейнелер кездеседі. Мұндай тізбектер қорымның тек жерлеу орны ғана емес, сондай-ақ, діни салт-жоралғылар шерулерін өткізетін ерекше салтанат орны болғанын да көрсетеді. Ерекше құбылыстардың бірі — үлкен обалардың астынан арнайы қазылған катакомба түріндегі күрделі жер асты жолдары. 6-үлкен оба катакомбасының жалпы ұзындығы 55 м. Жолдардың биіктігі 1,68 м, ені 0,8 м. Олар жерлеу, ас беру ғұрпына байланысты діни жоралғылар өткізу мақсатында жасалатын болған. Обалардың сыртқы көлеміне қарай үшке бөлінуі олардың астындағы қабірлердің түрлерімен де сәйкеседі. Кіші обалардың қабірлері қарапайым шұңқыр түрінде, кейде лаһатталған немесе тас жәшікпен толықтырылған. Орташа обалардың қабірлері киіз үй тәрізді. Үлкен обаларға аса ірі ағаш қабірлер тән. Бесшатыр зиратының үлкен обалары көне дәуір архитектурасының сирек кездесетін айрықша ескерткіштері қатарына жатады.

Бесшатыр
Бесшатыр қорымдары

Дереккөздер

↑ “Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том ↑ Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.

Tags:

ІлеАлматы облысыҚорымдар

🔥 Trending searches on Wiki Қазақша:

Жаңа білім беру жүйесіӨзбектерМәншүк Жиенғалиқызы МәметоваТабиғи газАсан қайғы СәбитұлыҚадыр Мырза ӘліӨнеркәсіптің дамуы және оның шикізаттық бағыт-бағдарыСаяси жүйеЖан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізіміҚан мен терӘлеуметтік инфрақұрылымАдам даму индексі бойынша елдер тізіміМутацияХан ШатырҒабиден МұстафинКиелі жануарларМорфология (лингвистика)Еділ қағанӘбу Райхан әл-БируниӘдеби жанрларБатыс Қазақстан облысыАғзалар арасындағы байланыс түрлеріКонституцияБарсакелмес қорығыІшкі саясатЗаңҚазақстан өсімдіктеріЖүрек ауруларыАтаулы сөйлемТерроризмҚазақ кеңес әдебиеті мен өнерінің қалыптасуыPythonЖер бетінде тіршіліктің қалыптасу кезеңдеріДыбысІлияс ЕсенберлинАлюминийАлаш партиясының бағдарламасыҚазақстан және БҰҰИосиф Виссарионович СталинБиосфераМемлекеттік басқару формасыҚазақ газетіАзия-Тынық мұхит аймағы елдерінің әлеуметтік-экономикалық даму одағыТүрік қағанатыБалқашЖаңа экономикалық саясатГуманоид роботтарРим империясыҚазақстан темір жолыАрал экологиясыҚант диабетіАстана қаласының Бас жоспарыҚасым ханның қасқа жолыҮш жүз он екінші атқыштар дивизиясыХан Тәңірі шыңыҚой шаруашылығыҚытай қорғаныДамыған елдерМерезҚазақстан көлдеріСілтілік металдарЖердің айналуыТеміртауҚазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік РеспубликасыХалел ДосмұхамедовУрбанизацияҒылыми стильДәулеткерей ШығайұлыФранция Ұлттық кітапханасыТеңеуНесіпбек Тұрысбекұлы АйтХалықаралық қақтығыстарҚатерлі ісікСпартак көтерілісіАбай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрыКүш моментіҚазақстанның экономикалық аудандарыЭмбриогенезӨзбекәлі Жәнібеков🡆 More