Lalawigan (Pilipinas)

From Wikipedia, the free encyclopedia

Ang lalawigan usa ka yunit sa lokal nga pangagamhanan sa Pilipinas. May 79 ka lalawigan sa nasod. Ang matag lalawigan gitibuok sa mga dakbayan ug mga lungsod. Ang Nasodnong Ulohan nga Bungto, nga naglakip sa kaulohan nga dakbayan (Dakbayan sa Manila), wala giorganisa ngadto sa mga lalawigan.

Ang mga lalawigan gipundok ngadto sa 17 ka mga bungto base sa heyograpikal, kultural, ug etnolohikal nga mga karakteristik. Ang napulog upat ning maong mga rehiyon gihatag numero sumala sa ilang pagkasunod-sunod gikan sa amihanang bahin sa nasod ngadto sa habagatan. Ang tulo nga walay kaiphan mao ang Nasodnong Ulohan nga Bungto, Administratibong Bungto sa Kordilyera, ug ang Awtonomong Bungto sa Muslim Mindanao.

Alang sa katuyoan sa representasyon sa Kongreso, ang lalawigan nabahin ngadto sa mga distrito kongresiyonal. Ang matag dakbayan ug lungsod nahisakop sa usa ning maong mga distrito. Ang usa ka kongresman morepresentar sa iyang distrito didto sa Ubos nga Balay-Balaoranan.

Kagamhanan sa lalawigan

Ang kagamhanan sa lalawigan may mga sangang ehekutibo ug lehislatibo. Ang mga korte sa usa ka lalawigan adto manubag sa Kahitas-ang Hukomanan ug dili sa lalawigan mismo.

Ehekutibo

Ang kagamhanan sa lalawigan gipamunoan sa gobernador. Ubos sa gobernador anaa ang lain-laing alintaga sa lalawigan.

Ang gobernador pilion alang sa termino nga mokabat og tulo ka tuig. Ang usa ka tawo mahimong mapili nga gobernador sulod lamang sa tulo ka sunod-sunod nga higayon.

Ang ehekutibong sanga sa kagamhanan sa lalawigan may koordinasyon sa Pamuno Nasod sa Republika pinaagi sa nasodnong Alintaga sa Interyor ug Lokal nga Pangagamhanan.

Lehislatibo

Ang matag distrito kongresiyonal sa lalawigan may duha ka tinugyanan sa hunta probinsiyal. Ang hunta probinsiyal may ex-officio usab nga mga miyembro: ang pamuno sa Asosasyon sa mga Kapitan sa Baranggay, ang pamuno sa lalawigan sa Liga sa mga Konsehal sa Pilipinas, ug ang pamuno sa Pederasyon sa mga Konseho sa Kabatan-onan.

Ang mga tinugyanan gikan sa matag distrito botaran sa mga pumipili sa lalawigan, samtang ang mga miyembrong ex-officio pinaagi sa ilang kaugaling mga organisasyon.

Mga ngalan sa lalawigan

Daghan sa mga lalawigan ginganlan base sa mga heyograpikong karakteristik sama sa mga sapa ug mga pulo, samtang may pipila usab nga gingalan alang sa mga tawo o indibiduwal.

May mga lalawigan usab nga may Kinatsila o Iningles nga direksiyon sa ilang ngalan: Negros Occidental ug Negros Oriental, Northern Leyte ug Southern Leyte.

Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas

LalawiganKapitalRehiyonMolupyoLangyab (km²)Densidad
(matag km²)
AbraBanguedCAR209,4913,975.652.7
Amihanang AgusanCabadbaranRehiyon XIII552,8492,590.0213.5
Habagatang AgusanProsperidadRehiyon XIII559,2948,966.062.4
Payl:Ph seal aklan.pngAklanKaliboRehiyon VI451,3141,817.9248.3
Payl:Ph seal albay.pngAlbayDakbayan sa LegazpiRehiyon V1,090,9072,552.6427.4
Payl:Ph seal antique.pngAntiqueSan JoseRehiyon VI471,0882,522.0186.8
Payl:Ph seal apayao.pngApayaoKabugaoCAR97,1293,927.924.7
AuroraBalerRehiyon III173,7973,239.553.6
 BasilanDakbayan sa IsabelaARMM259,7961,234.2210.5
 BataanDakbayan sa BalangaRehiyon III557,6591,373.0406.2
 BatanesBascoRehiyon II16,467209.378.7
Payl:Ph seal batangas.pngBatangasDakbayan sa BatangasRehiyon IV-A1,905,3483,165.8601.9
Payl:Ph seal benguet.pngBenguetLa TrinidadCAR582,5152,655.4219.4
 BiliranNavalRehiyon VIII140,274555.5252.5
BoholDakbayan sa TagbilaranRehiyon VII1,137,2684,117.3276.2
 BukidnonDakbayan sa MalaybalayRehiyon X1,060,2658,293.8127.8
Payl:Ph seal bulacan.pngBulacanMalolosRehiyon III2,234,0882,625.0851.1
CagayanDakbayan sa TuguegaraoRehiyon II993,5809,002.7110.4
Amihanang CamarinesDaetRehiyon V458,8402,112.5217.2
Payl:Ph seal camarines sur.pngHabagatang CamarinesPiliRehiyon V1,551,5495,266.8294.6
 CamiguinMambajaoRehiyon X74,232229.8323.0
 CapizDakbayan sa RoxasRehiyon VI654,1562,633.2248.4
Payl:Ph seal catanduanes.pngCatanduanesViracRehiyon V215,3561,511.5142.5
 CaviteDakbayan sa Trece MartiresRehiyon IV-A2,063,1611,287.61,602.3
Payl:Ph seal Sugbo.pngSugboDakbayan sa SugboRehiyon VII3,356,1375,088.4659.6
Walog KompostelaNabunturanRehiyon XI580,2444,667.0124.3
Payl:Ph seal cotabato.pngCotabatoDakbayan sa KidapawanRehiyon XII958,6436,569.9145.9
Amihanang DabawDakbayan sa TagumRehiyon XI743,8113,463.0214.8
Payl:Ph seal davao del sur.pngHabagatang DabawDakbayan sa DigosRehiyon XI1,905,9176,377.6298.8
Payl:Ph seal davao oriental.pngSidlakang DabawMatiRehiyon XI446,1915,164.586.4
Kasadpang DabawMalitaRehiyon XI293,7802,163.45140.0
Mga Isla sa DinagatSan JoseRehiyon XIII126,8031,036.34120.0
Sidlakang SamarBoronganRehiyon VIII375,8224,339.686.6
Payl:Ph seal guimaras.pngGuimarasJordanRehiyon VI141,450604.7233.9
 IfugaoLagaweCAR161,6232,517.864.2
 Amihanang IlokosDakbayan sa LaoagRehiyon I514,2413,399.3151.3
 Habagatang IlokosDakbayan sa ViganRehiyon I594,2062,579.6230.3
 IloiloDakbayan sa IloiloRehiyon VI1,925,0024,719.4407.9
 IsabelaIlaganRehiyon II1,287,57510,664.6120.7
 KalingaTabukCAR174,0233,119.755.8
 La UnionSan FernandoRehiyon I657,9451,493.1440.7
 LagunaSanta CruzRehiyon IV-A1,965,8721,759.71,117.2
 Habagatang LanawTubodRehiyon X758,1233,092.0245.2
Amihanang LanawDakbayan sa MarawiARMM800,1623,872.9206.6
 LeyteDakbayan sa TaclobanRehiyon VIII1,592,3365,712.8278.7
 MaguindanaoShariff AguakARMM801,1024,900.1163.5
 MarinduqueBoacRehiyon IV-B217,392959.3226.6
 MasbateDakbayan sa MasbateRehiyon V707,6684,047.7174.8
 Kasadpang MisamisDakbayan sa OroquietaRehiyon X486,7231,939.3251.0
 Sidlakang MisamisDakbayan sa Cagayan de OroRehiyon X1,126,2153,570.0315.5
 Probinsyang BukironBontocCAR140,4392,097.367.0
 Kasadpang NegrosDakbayan sa BacolodRehiyon VI2,565,7237,926.1323.7
 Sidlakang NegrosDakbayan sa DumagueteRehiyon VII1,126,0615,402.3208.4
 Amihanang SamarCatarmanRehiyon VIII500,6393,498.0143.1
 Nueva EcijaDakbayan sa PalayanRehiyon III1,659,8835,284.3314.1
 Nueva VizcayaBayombongRehiyon II366,9623,903.994.0
 Kasadpang MindoroMamburaoRehiyon IV-B380,2505,879.964.7
Sidlakang MindoroDakbayan sa CalapanRehiyon IV-B681,8184,364.7156.2
 PalawanDakbayan sa Puerto PrincesaRehiyon VI755,41214,896.350.7
 PampangaDakbayan sa San FernandoRehiyon III1,882,7302,180.7863.4
 PangasinanLingayenRehiyon I2,434,0865,368.2453.4
 QuezonDakbayan sa LucenaRehiyon IV-A1,679,0308,706.6192.8
Payl:Ph seal quirino.svgQuirinoCabarroguisRehiyon II148,5753,057.248.6
Payl:Ph seal rizal.pngRizalDakbayan sa AntipoloRehiyon IV-A1,707,2181,308.91,304.3
 RomblonRomblonRehiyon IV-B264,3571,355.9195.0
 SamarCatbaloganRehiyon VIII641,1245,591.0114.7
 SaranganiAlabelRehiyon XII410,6222,980.0137.8
 SiquijorSiquijorRehiyon VII81,598343.5237.5
Payl:Ph seal sorsogon.pngSorsogonDakbayan sa SorsogonRehiyon V650,5352,141.4303.8
 Habagatang CotabatoDakbayan sa KoronadalRehiyon XII1,102,5504,489.0245.6
 Habagatang LeyteDakbayan sa MaasinRehiyon VIII360,1601,734.8207.6
Sultan KudaratIsulanRehiyon XII586,5054,714.8124.4
 SuluJoloARMM619,6681,600.4387.2
 Amihanang SurigaoDakbayan sa SurigaoRehiyon XIII481,4162,739.0175.8
 Habagatang SurigaoTandagRehiyon XIII501,8084,552.2110.2
 TarlacDakbayan sa TarlacRehiyon III1,068,7833,053.4350.0
Tawi-TawiPanglima SugalaARMM322,3171,087.4296.4
 ZambalesIbaRehiyon III627,8023,714.4169.0
 Amihanang ZamboangaDakbayan sa DipologRehiyon IX823,1306,618.0124.4
 Habagatang ZamboangaDakbayan sa PagadianRehiyon IX1,437,9414,964.1289.7
Zamboanga SibugayIpilRehiyon IX497,2393,087.9161.0

Pahibalo 1: Niadtong Pebrero 20, 1995, milusot ang usa ka balaodon nga nagbuak sa Isabela ngadto sa Isabela del Norte ug Isabela del Sur, apan ang maong pagbahin wala gayod mahitabo.Pahibalo 2: Niadtong Enero 3, 1986, natibuok ang Negros del Norte gikan sa Negros Occidental. Ang pagkahimo niini gideklarang dili pinasubay sa konstitusyon niadtong Hulyo 11, 1986, ug kini giwagtang pagka Agosto 18, 1986.

Tan-awa usab

Mga reperensiya

Mga sumpay sa gawas

Ang sulod magamit ubos sa CC BY-SA 3.0 gawas kon giingong dili. Images, videos and audio are available under their respective licenses.
This article uses material from the Wikipedia article Lalawigan (Pilipinas), which is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license ("CC BY-SA 3.0"); additional terms may apply. (view authors).